Bart Brandsma: ‘Ben je in staat om je oordeel op te schorten?'

Verhaal | 05-10-2018Annemarie van den Berg

Wij/zij denken zit in ons allemaal, maar dat is voor Bart Brandsma geen reden om op The Justice Conference een moraliserend verhaal af te steken. ‘Ik hou van mensen die eerlijk toegeven hiermee te worstelen, die waarachtig willen zoeken.’ 

Op 27 oktober ben je een van de sprekers op The Justice Conference. Wat is de reden dat je deze uitnodiging hebt geaccepteerd? 

‘Via mijn werk – in mijn trainingen – bereik ik mensen die het verschil willen maken als het gaat om polarisatie. Vaak zijn dat professionals, zoals burgemeesters, docenten of politiemensen. Toen ik deze uitnodiging kreeg, begreep ik dat ik op the Justice Conference mensen kan verwachten die een zelfde soort motivatie hebben. Die als het ware op het puntje van hun stoel zitten en zich afvragen: ‘Kan ik hier iets mee?’ Van zo’n dag neem je van alles mee, en ik hoop natuurlijk dat mijn bijdrage een eyeopener kan zijn over hoe om te gaan met het wij/zij denken. Dus ik ben eigenlijk op het publiek gevallen wat me werd voorgeschoteld.’ 

Wat heb je met het thema gerechtigheid? En wat is volgens jou de link tussen polarisatie en gerechtigheid? 

'Ik ben filosoof, dus ik kan prima met grote begrippen overweg, zoals waarheid en gerechtigheid. Zoals het in de theologie over grote verhalen gaat. Je kunt de Bijbel lezen op heel grote begrippen, en daar kun je dan lang op intellectueel niveau over praten. Maar ik heb in de loop van mijn leven geleerd dat het erom gaat die begrippen klein te maken. Als ik gerechtigheid klein moet maken, dan komt dat voor mij neer op ‘iemand recht doen.’ Daar gaat mijn werk ook over. In wij/zij denken lopen we met z’n allen het gevaar dat we mensen geen recht doen. Durf je jezelf de vragen te stellen: ‘Wie ben ik ten opzichte van de ander? Hoe zou ik moeten luisteren? Hoe kan ik herkennen wat de ander beweegt?’ Na het herkennen, volgt het erkennen. En dat gaat natuurlijk twee kanten op: moslim versus niet-moslim, christen versus atheïst, management versus werkvloer, of zelfs de warme versus de koude kant van de familie.' 

Wat is in jouw ogen vandaag de dag een belangrijk aspect als we het over recht en gerechtigheid hebben? 

‘Kijkend naar mijn vakgebied, begint het voor mij met de vraag: ’Ben je in staat om je oordeel op te schorten?’ We leven van oordelen. We pinnen mensen vast op hun identiteit: ben je Turk, moslim, of Nederlander? We hebben dat indelen nodig op een bepaalde manier. Wij/zij denken is niet per se fout. Als er niet op een zeker moment een jongere generatie opstaat die zegt: ‘Hé, jullie hebben het altijd voor het zeggen gehad, maar wij zien het zo’, dan zou er nooit ontwikkeling zijn. Maar wij/zij denken kan resulteren in het meest zwarte scenario, denk aan Joegoslavië.  

Mijn pleidooi is om polarisatie met elkaar in een gezonde vorm te laten bestaan. Je hoeft het niet te bestrijden, het hoort erbij. Daarbij hou ik van mensen die zeggen: ‘Ik worstel ermee’. Ik vind mensen verdacht als ze zeggen: ‘Nou, dat oordeel opschorten, dat lukt mij hoor.’ Geef mij maar het realisme van: ‘Oké, zo steken we dus in elkaar. Dit is wat het is om mens te zijn. Maar nu: hoe ga ik hiermee om? Hoe kom ik verder?’ 

Het thema van The Justice Conference is ‘Love thy Neighbour’. Wat roept dit thema bij je op? 

‘Eigenlijk is dat precies het thema dat ik daarnet heb verwoord. Heb je naasten lief is de kern van de Bergrede, en als het eenvoudig was, dan hoefden we er niet zo lang bij stil te staan. Als je deze opdracht serieus neemt, dan zie je onder ogen hoe moeilijk die is. Maar als je dit wel als vertrekpunt neemt, dan is daarna van alles mogelijk.  

Het zoeken naar waarachtigheid hierin is voor mij heel belangrijk. De polen in polarisatie gaan over gelijk en ongelijk, waar en onwaar. Je ziet dan monologen die tegen elkaar worden afgestoken. Terwijl het in het midden meer een zoeken is. Daar heb je dialoog met elkaar. Waarachtigheid is ook een sleutel om elkaar te bereiken. Mensen worden bijna nooit overtuigd door woorden van de ander, maar wanneer ze toenadering voelen. Dan heb je het over waarachtigheid. Waarheidsdenkers zijn er heel veel, maar ik verhoud me liever tot mensen die zeggen: Hoe zit het met jouw en mijn waarachtigheid? Wil je daar stappen in maken?’ 
 
Foto: Suzanne Klaver.