Lezen wat er niet staat. Zo doe je dat.

Blog | 24-04-2018Tear

‘Heb je naaste lief als jezelf’, dat klinkt overbekend. Het is misschien wel Jezus’ beroemdste uitspraak en in veel kerken wordt hij elke zondag geciteerd. Christenen hebben die woorden zo vaak gehoord, dat het lastig kan worden om er nog in door te dringen.

Monniken, die minstens zeven keer per dag de Bijbel lezen, hebben daar natuurlijk nog veel meer last van. Ze ontwikkelden daarom een methode om overrijpe teksten toch weer fris te laten klinken. Hun truc gaat zo: lees wat er allemaal niet staat.

Er staat bijvoorbeeld dat je je naaste moet liefhebben. Niet dat je je naaste moet bewonderen. Dat vind ik eigenlijk wel geruststellend. Want ik help regelmatig anderen, maar soms voel ik tegelijk een afkeer. Er staat ook niet dat ik hen moet accepteren. Want inderdaad, soms betekent liefde juist dat je een beetje opschudt.

Doordat je beseft wat er allemaal niet staat, zie je beter wat er allemaal wel staat.

Het gaat over je naaste. Niet je kennissen, je familie, je vrienden. Die horen er wel bij, maar ‘naaste’ is een stuk flexibeler: iedereen die je nabij is, die je ontmoet, de mensen die je kent, hoewel die natuurlijk ver weg kunnen wonen. En dan kan er opeens je ‘vijand’ bij horen, iemand aan wie je een hekel hebt. Of gewoon iemand die stinkt.

En je naaste. Jezus zegt niet ‘mijn’ naaste of ‘de’ of ‘alle’. Maar gewoon heel concreet: jij hebt een groep mensen die je kent en ontmoet en daar zet je je voor in. Je draagt een specifieke verantwoordelijkheid. Als ik ‘de mens’ zou moeten liefhebben – dat is zo vaag en groot, daar kan ik niets mee en het zou me verlammen.

De tekst gaat natuurlijk verder. Heb je naaste lief als jezelf. Het is praktisch dat Jezus dat liefhebben ergens mee gelijkstelt. Dan heb ik tenminste houvast. Als hij het nergens mee vergeleken had, waar had ik dan aan kunnen denken? Misschien had ik het dan wel zo heilig en bijzonder gemaakt, dat het er in de praktijk niet van kwam…

Als die ander vervelend doet – hoe zou je willen dat anderen deden als jij je zo vervelend opstelde?

En dan nog liefhebben als jezelf. Jezus adviseert niet ‘zoals ik’ of ‘zoals de dominee’. Ik ken hun hart niet, mijn eigen hart wel. Van alle liefdes weet ik toch het meest hoe ik voor mezelf zorg. En als het een periode slecht gaat, wordt er niet van me verwacht ook nog eens heel hard voor anderen te rennen. Als het lekker gaat, natuurlijk wel. Het moet in evenwicht zijn.

Zo kun je dat bij elke bijbeltekst doen. Een beetje alsof je aan de hendel van een fruitautomaat trekt en de rollen gaan draaien. Je pakt een zinnetje en zoekt voor elk woord een paar varianten. Doordat je beseft wat er allemaal niet staat, zie je beter wat er allemaal wel staat.

Jezus’ uitspraak ‘Heb je naaste lief als jezelf’ ging voor mijzelf in elk geval veel meer leven. Het drong tot me door hoe praktisch, helder en gematigd zijn oproep is. Als je iemand ontmoet, wie dan ook, zegt Jezus eigenlijk, ga dan met die ander om zoals je met jezelf om zou gaan. Als die ander vervelend doet – hoe zou je willen dat anderen deden als jij je zo vervelend opstelde? Als je iemand spreekt die in de penarie zit – wat zou het beste voor jou werken als jij je zo voelde? Als iemand in de war is – wat zou jou helpen als jij in de war bent? 

Tekst: Reinier Sonneveld 
​- Schrijver en spreker