Myrto Theocharous: ‘Wanneer ik gerechtigheid negeer, verlies ik mezelf’

Verhaal | 20-07-2018Annemarie van den Berg

De Griekse bijbelwetenschapper en oudtestamenticus Myrto Theocharous hoefde niet lang na te denken toen ze werd uitgenodigd voor The Justice Conference, want: ‘de roep om het over gerechtigheid te hebben is urgenter dan ooit.’ 

Waarom is het, zeker in deze tijd, belangrijk om over gerechtigheid te spreken? 

‘De staat van de wereld is radicaal aan het veranderen. Met miljoenen mensen op de vlucht en een toenemend aantal mensen in kwetsbare situaties, is de roep om het over gerechtigheid te hebben urgenter dan ooit. Tegelijkertijd kan de opdracht om gerechtigheid te brengen mensen verlammen, omdat het onmogelijk lijkt.  

Praten over gerechtigheid doe je niet alleen voor informatieve of educatieve doeleinden.

Daarom moeten we beginnen met gerechtigheid te zien als een gezamenlijke opdracht. Laten we samen nadenken en ons bezinnen, onze ideeën testen en bijschaven waardoor er een werkbare definitie van ‘gerechtigheid’ ontstaat. Praten over gerechtigheid doe je niet alleen voor informatieve of educatieve doeleinden. Er is gesprek nodig zodat we samen stelling nemen en publiekelijk verkondigen hoe we als mensheid willen leven.’ 

Wat betekenen de woorden ‘heb je naaste lief’ voor jou? 

‘Dit zijn oeroude woorden die al bestonden voordat Jezus ze uitsprak. Generaties gelovigen hebben nagedacht over hun betekenis. Het zijn moeilijke, bijna onmogelijke woorden, maar ze verdienen onze aandacht. Het zijn utopische woorden, want het is een ideaal. Tegelijkertijd zijn het reële woorden. Ze hebben namelijk het vermogen om onze gedachten en plannen te beïnvloeden. Het is belangrijker dat we worstelen over de betekenis van deze woorden, dan dat we zelfgenoegzaam denken dat we ze al in praktijk brengen of al weten wat ze betekenen. 

Liefde is in de eerste plaats een verbondswoord in het Oude Testament. Het gaat over gebonden zijn aan de ander. Over het herkennen van jouw lot als absoluut afhankelijk van het lot van de ander. Dat je je ervan bewust bent hoe jouw bestaan, inclusief je daden en woorden, een effect hebben op de ander. Een gemeenschap is een levend organisme dat staat of valt met de zwakste van haar leden. Je bewijst jezelf daarom een dienst door je te ontfermen over de zwakste leden. 

Het leven van Christus demonstreert hoezeer ‘wie is mijn naaste’ een non-vraag is

Maar wie wordt er bedoeld met ‘je naaste’? Hoe komt het dat we zo graag willen definiëren wie onze naasten zijn? Het is een vraag die onbeantwoord mag blijven. Iedereen is in potentie een ‘naaste’ en elke situatie is een uitnodiging tot liefde. Het leven van Christus demonstreert hoezeer ‘wie is mijn naaste’ een non-vraag is. Hij maakte de ‘niet-naaste’ tot een naaste, tot iemand om van te houden. Dus terugkomend op je vraag: ’Heb je naaste lief’ is de centrale vraag die ik aan het eind van elke dag weer moet beantwoorden: heb ik mijn naasten lief gehad, in mijn bediening, in mijn klas, in mijn familie en vriendschappen?’ 

Je zet je in voor prostituees en slachtoffers van mensenhandel. Kun je daar iets meer over vertellen? 

‘Ik ben geboren op Cyprus. In 2001 verhuisde ik naar Athene en daar ben ik me gaan inzetten voor diverse sociale projecten in de stad, zo werkte ik onder andere onder daklozen en arme immigranten. Het was niet dat ik daar met een hart vol liefde aan de slag ging. Ik deed dit werk juist om liefde te leren. 

Twee vrienden brachten me later in aanraking met het werk onder slachtoffers van mensenhandel. Ik was in eerste instantie erg terughoudend om mee te doen. Maar zodra je de vrouwen ontmoet die in de rosse buurt werken, krijgt de liefde grip op je. Werken met slachtoffers van mensenhandel laat me de gruwelen zien waartoe de mensheid in staat is. Het zorgde ervoor dat ik met nieuwe ogen de Bijbel ging onderzoeken op zoek naar antwoorden.’ 

Wat drijft jou persoonlijk om je met ‘recht’ bezig te houden? 

‘Dat elk mens is gemaakt naar het beeld van God, is iets dat ik nooit kan loslaten. Het is geen doctrine. Deze woorden geven precies die waarheid weer die je als mens ergens al vermoedt. Er is iets heiligs, iets groters dan de som der delen. Ik kan niet ontsnappen aan die ervaring en als ik het toch doe, dan weet ik dat ik iets onheilig. Wanneer ik gerechtigheid negeer, dan verlies ik mijzelf. Ik ontken dan in feite mijn menselijkheid.’